Introductie ketenaansprakelijkheid voor het loon

1. Is de ketenaansprakelijkheid ook van toepassing op de transportsector?

De ketenaansprakelijkheid was voorheen alleen van toepassing op overeenkomsten van opdracht en aanneming van werk. Per 1 januari 2017 is de ketenaansprakelijkheid ook van toepassing op vervoersovereenkomsten en expeditieovereenkomsten.

2. Is de WAS alleen van toepassing als de detacheringsrichtlijn van toepassing is?

De WAS is van toepassing indien er arbeid in Nederland wordt verricht, ongeacht of de detacheringsrichtlijn van toepassing is op de verrichte arbeid. De Detacheringsrichtlijn gaat alleen over gedetacheerde werknemers die wel in Nederland komen werken maar een arbeidsrelatie met de werkgever buiten Nederland hebben. De richtlijn bepaalt wanneer er sprake is van detachering en welke arbeidsvoorwaarden vervolgens gelden, gerelateerd aan het werken in bijvoorbeeld Nederland. De Detacheringsrichtlijn is geïmplementeerd in de Wet arbeidsvoorwaarden gedetacheerde werknemers in de EU (WagwEU) en de Wet AVV (Algemeen Verbindend Verklaring van cao’s). Daarmee is geregeld dat gedetacheerde werknemers recht hebben op Nederlandse arbeidsvoorwaarden.

3. Kan een buitenlandse, bijvoorbeeld Engelse, opdrachtgever, aansprakelijk worden gesteld voor het loon van bijvoorbeeld een Poolse werknemer die in Nederland arbeid heeft verricht?

Onder zeer bijzondere omstandigheden kunnen buitenlandse opdrachtgevers worden gedagvaard in Nederland. Wordt gedagvaard voor de buitenlandse rechter, dan kan deze de Nederlandse wetgeving negeren. Is een Nederlandse rechter bevoegd, bijvoorbeeld in verband met het feit dat in Nederland is gewerkt, dan zal die zich wel aan de toepasselijke regels moeten houden. Dat geldt dan dus ook voor de WAS. In de WAS is geregeld dat de ketenaansprakelijkheid van toepassing is indien de arbeid in Nederland, ongeacht het recht dat van toepassing is op de arbeidsovereenkomst, de vervoersovereenkomst, de overeenkomst van opdracht of van aanneming van werk.

4. De werkgever en zijn directe opdrachtgever zijn hoofdelijk aansprakelijk voor het aan de werknemer verschuldigde loon. Betekent dit dat de werknemer rechtstreeks de opdrachtgever van de werkgever kan aanspreken en niet eerst bij zijn werkgever hoeft te claimen?

Ja dat kan hij. De werknemer kan ervoor kiezen om eerst zijn werkgever of de directe opdrachtgever of allebei tegelijk aan te kloppen. 

5. Wat betekent het 'aan de werknemer verschuldigde loon'? Gaat het om het basisloon of ook om alle toeslagen zoals voor overwerk?

Daar geeft de wettekst geen antwoord op. In de toelichting op de wet is te lezen dat de wet is bedoeld voor onderbouwde vorderingen waaruit een duidelijke misstand van onderbetaling blijkt. In ieder geval zal het uurloon correct moeten zijn. Onduidelijk is hoe moet worden omgegaan met een loonvordering van een werknemer op overwerk.

6. Over welk gedeelte van het 'aan de werknemer verschuldigde loon' gaat het? Alleen over de uren dat de werknemer de opdracht heeft uitgevoerd of ook over andere uren?

In principe gaat het alleen om de uren waarin de werknemer voor een opdrachtgever heeft gewerkt. In het transport wordt vaak voor één opdrachtgever gereden. In zo’n geval is het duidelijk wie de opdrachtgever is. Vaak wordt er ook voor meer dan één opdrachtgever gereden, soms zelfs in één rit. In dat geval heeft de wetgever bepaald dat de werknemer een willekeurige opdrachtgever aansprakelijk mag stellen voor voldoening van het achterstallige loon over de betalingsperiode waarin de werknemer voor de opdrachtgever heeft gereden. De opdrachtgever die aansprakelijk is gesteld, moet vervolgens uitzoeken voor welke andere opdrachtgevers de werknemer heeft gereden en op deze andere opdrachtgevers regres nemen.

7. Hoe lang heeft de werknemer de tijd om een vordering bij de opdrachtgever in te dienen?

Dit is in deze wetgeving niet specifiek vastgelegd. Een loonvordering heeft een algemene verjaringstermijn van vijf jaar. De opdrachtgever is niet aansprakelijk indien hij kan aantonen dat hem, gelet op de omstandigheden van het geval, niet kan worden verweten dat het loon niet is voldaan.

8. Wanneer kan hij zich hierop beroepen c.q. waaraan moet zijn voldaan om de aansprakelijkheid van de hand te kunnen wijzen?

De memorie van toelichting op de wet geeft hiervoor een aantal aanwijzingen. Allereerst dient de opdrachtgever bij de opdrachtverlening een aantal voorzorgsmaatregelen te nemen. Vervolgens dient hij, indien alsnog blijkt dat er sprake is van onderbetaling, actie te ondernemen richting de werkgever.


Bij maatregelen vooraf wordt aan de volgende alternatieven gedacht door de minister:

  • De opdrachtgever verleent zijn opdrachten alleen aan bedrijven die met een certificaat of keurmerk toetsbaar waarborgt dat hij zijn personeel conform het overeengekomen loon betaalt. TLN heeft samen met de EVO het keurmerk PayChecked in Transport ontwikkeld. PayChecked in Transport bespaart bedrijven in de logistieke keten administratieve lasten en zorgt ervoor dat op een efficiënte wijze voldaan kan worden aan de eisen uit de Wet Aanpak Schijnconstructies.
  • De opdrachtgever bouwt zelf waarborgen in door middel van afspraken met de opdrachtnemers over de naleving van arbeidsvoorwaarden, checken marktconforme prijs bij opdrachtverlening, zaken doen met gecertificeerde ondernemingen, contractuele (ketting) bepalingen opnemen over bijvoorbeeld controles/audits of loonvalidaties door een cao-orgaan, een procedure bij misstanden.
    Bij maatregelen achteraf bij geconstateerde duidelijke misstanden wordt gedacht aan:
  • Informeren bij werkgever, controle uitvoeren, vordering kracht bij zetten en eventueel bemiddelen.

9. Kan de opdrachtgever hoger in de keten ook aansprakelijk worden gesteld indien de lager gelegen opdrachtnemer of werkgever failliet is gegaan?

Ja, dat is één van de redenen waarom een loonvordering niet zou slagen. De werknemer heeft dan de mogelijkheid zijn vordering in te dienen bij de naast hogere opdrachtgever. Het moet dan wel duidelijk zijn dat het verschuldigde loon niet betaald kan worden uit de failliete boedel.

10. In welke situaties kan een werknemer de naast hoger gelegen opdrachtgevers aansprakelijk stellen?

Allereerst is daarvoor vereist dat de vordering tegen de werkgever of tegen een naast lager gelegen opdrachtgever niet is geslaagd van vanwege een van de volgende redenen:

  • Er is geen bekende woonplaats of verblijf.
  • Er is geen inschrijving in het handelsregister of een buitenlands register voor ondernemingen.
  • Er is sprake van een faillissement en het loon kan niet worden voldaan door vereffening van de overige baten.
  • Er is sprake van een onherroepelijke rechtelijke uitspraak tot voldoening van het loon maar het vonnis kan niet ten uitvoer worden gelegd.
  • De eerder aangesproken opdrachtgever is niet aansprakelijk.
    Vervolgens is vereist dat de opdrachtgever niet aannemelijk kan maken dat hem geen verwijt valt te maken dat het loon niet is voldaan.

De hoofdopdrachtgever kan ook direct aansprakelijk worden gesteld wanneer aan de volgende punten wordt voldaan:

  • Een vordering tegen de werkgever of diens directe opdrachtgever niet is geslaagd wegens een van de hierboven genoemde omstandigheden
  • De werknemer de hoofdopdrachtgeer schriftelijk of elektronisch op de hoogte heeft gesteld van deze vordering, en
  • Deze vordering een jaar na deze mededeling nog niet is voldaan, ondanks het aanspreken van steeds de naast hogere opdrachtgever.

Dit wordt verkort tot zes maanden indien de vordering inhoudt dat er over drie achtereenvolgende maanden minder dan de helft van het verschuldigde loon of minder dan 70 procent van het wettelijk minimumloon is voldaan.

11. Is ook een eventuele buitenlandse opdrachtgever aansprakelijk voor het verschuldigde loon?

Ja, ook een buitenlandse opdrachtgever kan aansprakelijk worden gesteld, indien het gaat om in Nederland verrichte arbeid.

12. Kan de opdrachtgever die met succes door de werknemer aansprakelijk is gesteld en de vordering heeft voldaan, verhaal halen bij de lager gelegen opdrachtgever en/of werkgever?

Ja, dan is er verhaalsrecht op alle goederen van de werkgever. Dat geldt ook voor de opdrachtgever tegen wie de vordering strandde omdat deze niet in het handelsregister was vermeld, dan wel geen bekende woon- of verblijfsplaats had, dan wel tegen wie een onherroepelijke uitspraak tot voldoening van het loon niet tot uitvoer kon worden gelegd.

13. Kan de aansprakelijkheid worden uitgesloten in contracten?

Nee, elke afwijking van de wet is nietig.

14. Geldt de aansprakelijkheid ook voor uitzendkrachten?

De regeling is van toepassing op uitzendkrachten en andere vormen van terbeschikkingstelling.

15. Geldt de aansprakelijkheid ook voor zelfstandigen?

Nee, de aansprakelijkheid geldt niet voor zelfstandigen die onderaan de keten werkzaamheden verrichten.

16. Geldt de aansprakelijkheid ook wanneer ik als particulier mijn huis laat schilderen?

Nee, particuliere opdrachtgevers zijn uitgesloten van de wetgeving.

17. Welke consequenties heeft dit voor de inlenersaansprakelijkheid voor het wettelijk minimumloon?

Deze hoofdelijke aansprakelijkheid, waarbij de inlener kan worden aangesproken voor het minimumloon indien de werkgever/uitlener dat niet betaalt, blijft bestaan. De bestaande vrijwaringsmogelijkheid waarbij de inlener niet aansprakelijk is wanneer hij een NEN-gecertificeerd uitzendbureau inschakelt, komt echter te vervallen. In plaats daarvan komt dezelfde niet-verwijtbaarheidstoets als in de WAS. Op basis van overgangsrecht treedt deze wijziging zes maanden na inwerkingtreding van de WAS in. 

Wet Arbeid Vreemdelingen

18. Wat verandert er ten aanzien van de Wet Arbeid Vreemdelingen?

Daar waar de werkgever eerst een inspanningsverplichting had om de identiteit voor de bij hem werkzame personen aan te tonen, wordt dit nu een resultaatverplichting. Indien op grond van de feiten en omstandigheden wordt vermoed dat een persoon werkzaamheden (heeft) verricht bij de werkgever, moet de werkgever binnen 48 uur de identiteit van die personen vaststellen aan de hand van een identificatiedocument. De inspectie dient geïnformeerd te worden met een afschrift van het identificatiedocument.

Bronvermelding en verwijzing

Verdieping

Voor de leden die alles over het onderwerp willen weten